Lees en luister

Ons litnetters is lief vir lees, dis tog wat ons hier op die blogs doen as ons nie skryf nie. Ek reken ek lees maklik ‘n 100 blogs vir elke een wat ek skryf. Op die oomblik het mense soos Izak, Boekevat,
André S.Kamer, Droomkind en andere ‘n gesprek aan die gang oor voorgeskrewe boeke in skole, en oor hoe ons ‘n liefde vir lees in ons kinders kweek.

Ons wou graag ons passie vir lees aan ons kinders gee, en voor hulle nog behoorlik kon fokus het hulle al slaaptydstories gehoor. Ek dink aan die begin was dit net die stem van ‘n bekende wat in die slaapkamer dreun en hulle aan die slaap sus. Ek onthou nog hoe hulle my later gereeld moes wakkerskud met: “Pappa LEES!” Natuurlik het hulle begin saam kyk na die pragtige illustrasies.
Vandag se kinderboeke is so dikwels ook kunswerke uit eie reg. Ons plaaslike biblioteek ken die gidivet familie al – ons kan elkeen 20 boeke uitneem op ‘n slag, en gereeld het ons ‘n krat gevul met al die boeke, en dit weekliks omgeruil. Ek onthou nog die meer as ‘n uur wat een van hulle met intense konsentrasie vasgenael gesit het vir Roald Dahl se “The Giraffe and the Pelly and Me”, as ‘n kleuter. Dis nog steeds ‘n gunsteling. Moet natuurlik nie vir Balkie vergeet nie. My ouers in Suid-Afrika het vir ons ingeteken op die Rooi Rose, en natuurlik het ons die Balkieboek verslind. Balkie, ek hoop dit gaan nog goed met jou waar jy nou is – dalk kuier jy vir ander kinders in ‘n ander heelal.

Dit het gegaan om luister, voor hulle kon lees. By die biblioteek was daar elke week ‘n storieklub. Die ma’s en hulle kleuters het die kamer volgesit en een van die biblioteektannies het voorgelees. Hulle het die slag geken om die boeke dramaties te maak. En ons het hier ook die wonder van die audio books ontdek. Ons neem gereeld ‘n voorraad van hierdie kassette of cd’s uit en luister daarna in die kar. So het ons groot dele van Europa deurgetoer op storie tapes.

En soos hulle groter word het een van hulle ‘n boekwurm geword en die ander …… nie eintlik nie. Ons was half bekommerd dat hy nie lees nie, maar het agtergekom dat hy graag eerder nie-fiksie lees. Hy kan homself ure lank besig hou met die  Guinness World Records, die internet, en ander bronne van inligting, maar nie eintlik storieboeke nie. Wanneer dit egter kom by die audioboeke luister hulle altwee ewe aandagtig saam. Baie interessant.

Ek het my so ingeleef in boeke as ‘n kind dat ek amper verdwaas en verdwaald was na ‘n goeie storie. Die wêreld van die verbeelding was meer werklik as die werklikheid self. Daar was niks so frustrerend as om onderbreek te word terwyl ek lees nie. Daarom was ek gereeld gefrustreerd as ‘n kind en het alles gedoen om weg te kruip en in vrede te lees. Onder die komberse met ‘n flits in die koshuisjare. Iewers in ‘n buitekamer weggesluit by die huis.

My oudste het hierdie passie geërf. Die jongste se kop werk dalk anders. Hoe maak ons nou met kinders en voorgeskrewe boeke op skool? Wel, die ander bloggers het al met fantasiese idees vorendag gekom. Gaan lees gerus. Comics in die klaskamer? Bid jou dit aan!

Dis dalk nie so ‘n slegte idee nie…

Advertisements

Spinnaker Tower

Hier naby ons lê die stad Portsmouth, net lekker geleë vir ‘n Saterdagoggenduitstappie. Die nood het gedruk vanoggend, want ons moes skoene kry vir die 3 mansmense in die huis. In Portsmouth, net ‘n hanetreetjie van die historiese dokke (waar Lord Nelson se skip, die HMS Victory, in ‘n droogdok lê), is Gunwharf Quays, ‘n area wat in die afgelope dekade omskep is in ‘n groot winkelkompleks. Mens kan dit seker met die Kaapse dokke vergelyk. Hier is heelwat fabriekswinkels, en my gunsteling is die Cadbury’s ene, ‘n sjokolade liefhebber se droom. Toe ons vanoggend daar kom was ons al goed honger, en ons het nie kans gesien vir die fris windjie wat buite gewaai het nie. Toe gaan sit ons maar in die Meksikaanse restaurant, Chiquito en bestel middagete. Ek moet sê dit het ‘n baie lekker atmosfeer, en selfs die seuns het hulleself geniet. My keuse was twee tortillas met gevlokte varkvleis en ‘n lekker chili sousie.

Oor skoene aanpas kan ek nou maar net nie liries raak nie, so ons laat dit daar. Is darem nou weer fatsoenlik geskoei.

Net voor ons huis toe kom het ek gou afgehardloop na die kaai en hierdie foto van die Spinnaker Tower met my selfoon geneem. Dit is ‘n 170 meter hoë struktuur met 3 uitkkykplatforms aan die bokant, en ontwerp om ‘n skip se mas met seile uit te beeld. Die weer is nie heeltemal so koud op die oomblik nie, en die son het bietjie deurgekom.

Een van die dae klim ons die 570 trappies tot bo. Wag bietjie, miskien liewer die hysbak…. mens kan tot 37 kilometer ver sien van daar bo af.
Ons is voorwaar gelukkig om hier te kan bly.
Al verlang ons huis toe.

So van MOB gepraat: hierdie is nie ‘n sleg plek vir bloggers nie.

Hier’s ‘n video wat iemand daar bo afgeneem het. Dit het die grootste glasvloer in Europa.

Chilapalapa

Ek is geïnteresseerd in tale as ‘n brug tot kommunikasie tussen uiteenlopende individue. As sodanig skeer ek tegniese en wetenskaplike jargon ook oor dieselfde kam. Ek is nie ‘n taalgeleerde nie, so as jy vandag hier lees en hewig wil verskil is dit ook goed. Los gerus kommentaar. Ek praat natuurlik ‘n dialek, in sommige kringe bekend as “buitelands” of “sout-mielie”.

Die Bybel vertel ons dat mense eers een taal gepraat het. By Babel is die tale verwar en het die mense uitmekaar gespat.* Kommunikasie is alreeds ‘n probleem onder dié wat dieselfde taal praat, wat nog te sê tussen verskillende kulture. Vra maar gerus vir die ouers van tieners. Of miskien is dit ook nie heeltemal waar nie. Tieners praat dalk ‘n verwante dialek, wat dikwels klink soos iets uit ‘n ander melkweg.

Maar waaroor ek eintlik vandag wonder is oor ons pogings om te kommunikeer met ander volke oor taalgrense heen. Histories het daar baie mengeltale ontstaan, en die Wiki artikels oor “pidgins” en “creoles” maak interessante leesstof.  Dit lyk of daar baie verskil word oor die definisies, maar vir my lyk dit of ‘n pidgin ‘n eerste stap is, en altyd as ‘n tweede taal gepraat word, terwyl kreole al meer stabiel is en deur sommige mense as eerste taal gebruik word. In die wydste sin van die woord kan Afrikaans ook as ‘n hollandse kreool beskryf word, naamlik ‘n taal wat sterk deur hollands beïnvloed is.

Hier in ons eie land het daar reeds in die koloniale tydperk sulke pidgin-tale ontstaan wat gebruik is in die handel, op myne en tussen “werknemer en werkgewer”. Suid van die Limpopo is dit Fanagalo, meestal gebaseer op Zulu en Engels, in Zimbabwe Chilapalapa, met Engels, Shona en Ndebele as hoofbestanddele. Verder noord is soortgelyke tale, meestal op myne gepraat. Vir trekarbeiders is dit ‘n eenvoudige lingua franca, ‘n afgekapte boom waarmee ‘n mens die kloof tussen kulture probeer oorbrug.

Daar is natuurlik negatiewe konnotasies aan hierdie tale, veral weens die koloniale konteks waaruit hulle ontstaan het, en vandag neem ek aan is hulle nie universeel meer so gewild nie. Weer eens moet ek sê dat Afrikaans ook nie skotvry gaan nie, ten spyte van al die pogings tot versoening in die nuwe Suid-Afrika. Die frustrasie van ‘n toename in wetteloosheid sedert 1994 het baie van die optimisme ‘n knou toegedien.

In hierdie konteks kom ek uiteindelik uit by Wrex Tarr. Ons het met hom grootgeword in die sestigerjare in die eermalige Rhodesië. Vandag kan jy hom google of youtube en siedaar, ‘n klankopname van sy bekende storietjies bring hom reguit terug tot in die 21ste eeu. Hy was ‘n uitstekende komediant, wat vir ‘n “day job” die nuus gelees het, met ‘n sedige gesig soos Riaan Kruiwagen. Met sy “ander hoed” op het hy sosiale kommentaar gelewer oor die Rhodesië gebuk onder ‘n bosoorlog en UDI, in ‘n mengsel van Engels en Chilapalapa. Die taal is volgens vandag se standaarde soms nie polities korrek nie, maar Haas Das het gewis by hom kers opgesteek toe sy loopbaan begin het.

Die onderwerp van polities korrekte taal is natuurlik weer ‘n blog op sy eie. Ek is nie oortuig dat dit op sigself die gewenste uitwerking sal hê nie. Versoening kom immers tog uit die hart, maak nie saak watter taal ons praat nie. Dade en liggaamstaal praat altyd harder.

Hier sit ons in die nuwe millenium, reeds amper aan die einde van die eerste dekade, en die wêreldnuus bring ‘n kakofonie van klank oor die eter. Dis die nuwe krake wat vorm en ou skeure wat groter oopkreun. Die taal van versoening is ver van ons lippe.

In ieder geval, hier volg die “nuus”, gelees deur Wrex Tarr in die laat sestigerjare. Vandag klink dit baie mak.

*Genesis 11

Die ongewone detail van winter

Dis bietjie koud op die oomblik. Sommige plekke het nagtemperature van -10 °C aangeteken en die dagtemperature huiwer maar net bokant vriespunt. Hier in die Suide is die nagte nie heeltemal so erg wreed nie, maar die water in my kar se ruitwasser was vir ‘n paar dae solied gevries. Nou nie eintlik my soort weer nie, maar ons kla nie. Die son skyn soms en dan is dit nogals prettig om warm toe te wikkel en die kraakvars buitelug te trotseer.

1. Ek’s nou al ‘n hele klompie jare hier, maar een van my vriende wat nog nie ‘n volle jaar hier werk nie vind die winter bietjie van ‘n aanpassing. Hy vra my hoe ek gewoond kan raak aan die koue weer. Ek sê mens moet maar baie lae klere bo-oor mekaar aantrek.

“Dan lyk jy soos die Michelin bande mannetjie, antwoord hy.” In Engels klink die res so:

Ek: “He’s a hot guy.” 

Vriend: “Haha, yes; full of hot air!”

Ek: ”  That’s a good plan. Just wear a Michelin suit, make sure the gas can’t escape, and you’ll be warm as toast!

2. Iemand wat ek baie goed ken het ‘n oog vir detail. Sy sien bizarre goed raak en sy sê dis vir haar tog te interessant om te sien hoe die hondepiepie so halfpad teen die lamppale al begin vries terwyl die stoom nog in die lug op staan. Soos ‘n mini ystydperk, waar magtige riviere amper in ‘n oogwink in gletsers verander. Dis net meer van ‘n ice lollie geel.

Daai hond moet pasop hoe hy piepie anders bly ‘n (belangrike) deel van hom op die lamppaal agter.

3. Wanneer dit so koud is spuit die stadsraad sout op die paaie en die karre raak liederlik vuil. Dan doen grootmense natuurlik goed wat eintlik in die kind se domein hoort, soos byvoorbeeld om op die vuil karre te skryf. Een so ‘n kar het die volgende inskrywing op:

“If only my wife were as dirty in bed as this car….”

Onderaan het iemand bygeskryf:

“But she is, Tim, she is!”

Gemoedelike broeders

‘n Joernalis wou graag ‘n artikel skryf oor ‘n ietwat rare monnikorde, en het verlof gekry om vir ‘n paar dae deel te word van die gemeenskap. Toe hy arriveer moes hy eers die reëls leer. Onder andere is dit verbode om aan tafel te praat, behalwe deur die gebruik van nommers. Daar word verder verduidelik dat die broeders graag grappies aan tafel vertel, en om by die reëls verby te kom het hulle al die grappies neergeskryf, sodat iemand net die bepaalde indeksnommer hoef uit te spreek, dan weet almal wat die grap is.

So is hulle dan mettertyd om die eettafel en hulle val weg. Kort voor lank haal iemand ‘n grappie aan: “Vyftien!”. Dan lag almal lekker saam. “Ses en dertig”. ‘n Paar giggel en skuif stoele rond. “Drie en dertig!” Orals breë glimlagte.

Die joernalis is toe begeester om ook ‘n grappie te vertel: “Sewe en sestig”! Algemene pandemodium bars los. Party lag so hard dat hulle van hulle stoele afval en in die paadjies rondrol. Chaos.

Die joernalis, effe ontsenu, draai wenkbroue vraend omhoog na sy metgesel en die man fluister in sy oor: “Ons het nog nooit voorheen hierdie een gehoor nie….”